राजाइतका विनोद आवडणारा माणूस सापडणे कठीण.राजा जणू जगतच विनोदासाठी होता. एखादा विनोद रंगवून सांगणे म्हणजे राजाच्या मर्जीत येण्याचा हमखास उपाय होता. म्हणूनचकी काय त्याचे सातही मंत्री गमत्ये म्हणून प्रसिद्ध होते.ते मंत्रीपण राजासारखेच गलेलठ्ठ होते.त्यांच्याकडे पाहणार्याला हमखास वाटायचेच की विनोदी असणे आणि लठ्ठ असणे यात नक्कीच परस्परसंबंध असणार !
राजा दरबाराच्या कामांचा क्वचितच स्वतःला त्रास करून घेई.राजाला गमत्या आणि विदूषकांच्या विविध प्रकारात खूप रस होता.अति शिष्ठाचार त्याला कंटाळा आणत आणि शाब्दिक विनोद त्याला लवकर समजत नसत . राजाचा कल चावट आणि द्रुष्य विनोदांकडे असे.
त्या दिवसांमध्ये दरबारात विदूषक ठेवण्याची पद्धत होती.मोठे मोठे राजे त्यांच्या दरबारात विचित्र कपडे घातलेले आणि घंट्यांची माळ बांधलेले विदूषक ठेवत जे क्षणभराच्या सूचनेवर लगेच वेडेचाळे करण्यास तयार असत.
आपला राजासुद्धा त्याचा विदूषक अभिमानाने दरबारात बाळगायचा. राजाच्या नजरेत त्या विदूषकाची किंमत तिप्पट होती, कारण तो फक्त विदूषकच नव्हे तर एक बुटका आणि लंगडा पण होता.
त्या काळातल्या राजांचे दिवस एखाद्या विदूषकाच्या सोबत आणि एखाद्या बुटक्यावर हसल्याशिवाय पूर्ण होत नसत.सर्व राजे बुटके बाळगून असले तरी आपला राजा जाणून होता की हॉप फ्रॉग ( त्या बुटक्याचे नाव हॉप फ्रॉग होते. )हा एक अनमोल ठेवा आहे.
अर्थातच हॉप फ्रॉग हे त्याचे बारश्याचे नाव नव्हते.हे नाव राजा आणि त्याच्या सात मंत्र्यांच्या सार्वमताने ठरले होते. हे नाव त्याला पडलेले कारण तो सामान्य माणसासारखा चालू शकत नसे. तो हलण्यासाठी सरपटणे अाणि झेपावणे ह्यामधली हालचाल करे, जे पाहून दरबार क्रूर हास्याने भरून जाई. तसच राजाची धिप्पाड शरीरयष्टी आणि हॉप फ्रॉगची रांगणारी , केविलवाणी आक्रुती पाहल्यामुळे राजाचे महत्व आणखीनच वाढे.
पण जरी हॉप फ्रॉग स्वतःला यातना दिल्याशिवाय रस्ता किंवा जमिनीवर हलू शकत नसे ,तरी त्याच्या हाताचे स्नायू खुप बळकट होते , जणू काही निसर्ग त्याच्या वैगुण्यांची भरपाई करत होता. त्यामुळे तो सफाइदार पणे झाडावर किंवा दोरावर चढत असे. ( अस करताना तो बेडकापेक्षा माकड किंवा खार वाटत असे. )
हॉप फ्रॉग नक्की कुठल्या देशातला आहे हे खूपच कमी लोकांना माहीत होतं.अशी अफवा होती की तो एक लांबचा रानटी प्रदेश होता.हॉप फ्रॉग आणि एक हॉप फ्रॉग इतकीच ऊंच(!) मुलगी जबरदस्तीने कैद करुन राजाला भेट देण्यात आले होते.ती मुलगी बुटकी असूनही कमालची नर्तिका होती.
अशा परिस्थीतीत त्या दोघांना एकमेकांविषयी सहानुभूती वाटणं सहाजिक होतं . लवकरच हॉप फ्रॉग आणि ट्रिपेटा पक्के मित्र बनले.हॉप फ्रॉग कितीही उत्तम खेळ करित असला तरी कुरूप असल्यामुळे ट्रिपेटाला फारशी मदत करु शकत नसे. त्याउलट ट्रिपेटा बुटकी असूनही सुंदर असल्यानं ती दरबारात प्रिय होती.त्यामुळे ती शक्य तिथे हॉप फ्रॉगला मदत करत असे.
राजानं एका खास प्रसंगासाठी एक समारंभ आयोजित केला. अशा समारंभांमध्ये हॉप आणि ट्रिपेटाला खूप महत्व असे. खासकरुन हॉप फ्रॉगला.त्याच्या सुपीक डोक्यातून समारंभासाठीची कथा कल्पना , सादरीकरणे निघत.त्याच्याशिवाय समारंभाचं पान हलत नसे.
समारंभाची रात्र आली.ट्रिपेटाच्या नजरेखाली नखशिकांत सजलेसा
दिवाणखाना समारंभाची रंगत वाढवणार्या विविध वस्तुंनी भरला होता.सर्व दरबारी अतिशय उत्सुक होते. राजाद्न्येवरुन सर्वजण एका विनोदी वेषभूषेत आले होते.सर्वजणांनी समारंभाचे आपापले पोशाख अनेक दिवसांपूर्वीच ठरवले होते - राजा आणि त्याचे सात मंत्री सोडले तर. त्यांना कुठलीच धमाकेदार कल्पना सुचत नव्हती . शेवटी राजाने वैतागून हॉप फ्रॉग आणि ट्रिपेटाला बोलावणे धाडले.
ते दोघे जेव्हा राजाच्या कक्षात पोचले तेव्हा राजा आणि त्याचे मंत्री वाईनच्या सुरई भोवती बसलेले. राजा कशामुळेतरी खुप वैतागलेला दिसत होता.राजा जाणून होता की हॉप फ्रॉगला वाईन आवडत नव्हती.वाईन हॉप फ्रॉगवर लगेच प्रभाव करत असे आणि वाईनमुळे तो जरा जास्तच रोमांचित होत असे.राजा मात्र हॉपचा वेंधळेपणा बघण्यात जास्तच आनंद घेई.त्यामुळे राजा बरेचदा हॉप फ्रॉगला जबरदस्तीने वाईन पाजून मजा बघत असे.
“इकडं ये हॉप फ्रॉग."हॉप फ्रॉग आत आल्यावर राजा म्हणाला.“तुझ्या अनुपस्थित नातलगांच्या आरोग्यासाठी हा वाईनचा चषक पी. ( हॉपने नि:श्वास सोडला.) आणि आम्हाला पात्रं-वेशभूषा सुचव.आम्हाला काहीतरी वेगळी , धमाकेदार कल्पना हवीय्.हा चषक रिचवून टाक आणि तुझ्या बुद्धिला चालना दे ! "
हॉप फ्रॉगने नेहमीप्रमाणे काहीतरी चतुर उत्तर देऊन आपत्ती टाळण्यासाठी तोंड उघडले, पण त्याला काही उत्तर सुचले नाही. योगायोगाने आज त्या दुर्दैवी बुटक्याचा वाढदिवस होता.त्याच्या ‘अनुपस्थित नातलगां 'च्या उल्लेखाने त्याच्या डोळ्यात पाणी आले . दोन उष्ण,कडवट अश्रू चषकात पडले जसा त्याने राजाच्या हातातून चषक घेतला.
“हा ! हा!"राजा ओरडला जसं हॉपने चषक मोकळा केला.“चांगल्या वाईनचे फायदे! बघ , तुझे डोळे तर आत्तापासूनच चमकत आहेत !"
हॉप फ्रॉगने थरथरत्या हातानं चषक खाली ठेवला, आणि पाणावल्या डोळ्यांनी आजूबाजूला पाहिलं.सातही मंत्री राजाच्या ‘विनोदा'मुळे आनंदीत दिसत होते.
“आता कामाचं बोलूया"प्रधानमंत्री म्हणाला. “बरोबर."राजा म्हणाला.“आम्हाला वेशभूषा हव्यायत ! वेशभूषा ! लवकरात लवकर ! " हॉप फ्रॉग गप्प बसून राहीला.
“ लवकर सांग !" राजा फणकारला. “ मी काहीतरी नाविन्यपूर्ण आठवण्याचा प्रयत्न करतोय ." हॉप फ्रॉग उत्तरला.
“प्रयत्न करतोय ?" तो राक्षस थुंकी उडवत किंचाळला.“ आता समजलं. तू रुसलायस , हो ना ? तुला आणखी वाईन पाहीजेय." त्याने अजून एक चषक भरला आणि बुटक्यासमोर नाचवला , जो फक्त दिर्घ श्वास घेत शून्यात पाहत राहीला.
“पी!" राजा किंचाळला.“नाहीतर सैतानाची शपथ..."
हॉप फ्रॉग चाचरला.राजा संतापून लालबुंद झाला.तितक्यात प्रेताइतकी पांढरीफटक पडलेली ट्रिपेटा राजाच्या खुर्चीपाशी जाऊन गुडघ्यांवर कोसळून राजाकडे तिच्या मित्राला क्षमा करण्याची विनंती करु लागली.
राजा काहीवेळ थक्क होऊन तिच्या धाडसाकडे पाहत राहीला , काय कराव सुचत नसल्याने.मग तिला जोरात बाजूला ढकलून , एक शब्दही न बोलता तिच्या तोंडावर चषकातली वाईन भिरकावली.ती बिचारी मुलगी श्वाससुद्धा घेण्याची हिंमत न करता बसून राहीली.
काही वेळ संपूर्ण शांततेत गेला.त्या शांततेत गवताच्या पात्याची सळसळ पण ऐकु आली असती.आणि एका बारीक पण धारदार आवाजाने शांतता भंग पावली.तो आवाज घर्षणाने तयार झाल्यासारखा वाटत होता.कुठल्या तरी टणक वस्तुंच्या घर्षणाने.
उदाहरणार्थ दातांच्या.
जणू कुणीतरी अमानवी त्वेषाने दातओठ खात होतं.
तो आवाज ऐकून राजाच्या मानेवरचे केस उभे राहीले. “ तू-तू तो आवाज का काढतोयस? " राजा हॉप फ्रॉग वर खेकसला.
बुटका आता बराच सावरल्यासारखा दिसत होता .
“ मी ? मी का बरं ? मी कसा..." तो राजाकडे स्थिरपणे पाहत म्हणाला.
“तो आवाज बाहेरुन आल्यासारखा वाटतं होता. " एका मंत्र्याने आपले निरीक्षण नोंदवले. “एखादा पोपट असावा , बाहेर येण्यासाठी पिंजरा खरवडत असेल."
“खरयं" राजा म्हणाला ( राजाला त्या विचाराने खूप बरे वाटले.)
अचानक हॉप फ्रॉग हासला.
त्याने राजाला सांगितले की तो हवी तितकी वाईन प्यायला तयार आहे.राजाने चेकाळून त्याला एक चषक दिला . हॉप फ्रॉगने कुठलाही दुष्परीणाम न दाखवता वाईन गटकली.
” मला एक खेळ सुचला आहे. " तो आनंदाने म्हणाला. “ महाराज जेव्हा मुलीला धक्का देण्यात व्यस्त होते तेव्हा माझ्या डोक्यात ही कल्पना आली.आमच्या भागात हा खेळ सर्रास खेळला जातो , पण इथल्या लोकांसाठी हा नावीन्यपूर्ण अनुभव असेल . पण या खेळासाठी आठ लोकांची गरज आहे आणि..."
“ झकास ! " राजा योगायोगावर हसत म्हणाला . “ मी आणि माझे सात मंत्री ! लवकर सांग हा काय खेळ आहे ? "
“ आम्ही या खेळाला ‘ सात बंदिस्त ओरांग-ऊटांग ' म्हणतो.या खेळाचे ‘सौंदर्य' स्त्रियांमध्ये उत्पन्न होणार्या भितीमध्ये आहे. "
“उत्तम ! " राजा आणि त्याच्या मंत्र्यांनी गर्जना केली.
“मी तुम्हाला ओरांग-ऊटांग सारखी वेशभूषा देईन. कुणाला तुमच्यातला फरक जाणवणारही नाही. "
राजाला आनंदाच्या भरात हॉप फ्रॉगच्या बोलण्यातील उपहास कळला नाही.“ वा वा ! " राजा हसत किंचाळला. “ अजून माहिती दे या खेळाबद्दल ! "
हॉप फ्रॉग बोलला- “मी तुम्हा सर्वांना साखळीने बांधीन . साखळीच्या खडखडाटाने प्रेक्षकांमधील गोंधळ आणखीनच वाढेल . तुम्ही कल्पनापण करु शकत नाही की समारंभाच्या सभ्य लोकांमध्ये आठ चवताळलेले , लाळ गाळणारे ओरांग-ऊटांग काय गहजब माजवतील ! "
राजाचे मंत्री आनंदाने चित्कारले ! सर्वजण हॉपच्या योजनेसाठी घाईघाईने तयारीला लागले.समारंभाची वेळ जवळ आलेली.
हॉप फ्रॉगने बनवलेली वेशभूषा अगदी साधी होती. पण त्या भागात ओरांग-ऊटांग आढळत नसल्याने कुणाला तो प्राणी खरोखर कसा दिसतो हे माहीत नव्हते , त्यामुळे या खेळाचा आवश्यक तो परिणाम साधला जाणार होता .बुटक्यानं दिलेले कपडे घातल्यावर खरचं हिंस्र आणि कुरूप प्राण्याचा प्रभाव पडत होता .
प्रथम राजा आणि मंत्रीमंडळाने घट्ट कपडे घातले.
एका मंत्र्याने कपड्याच्या कुबट वासाबद्दल क्षीणपणे कुरकूर केली.
मग त्यावर हॉप फ्रॉगने पारामिश्रीत काळ्या रंगाची परत चढवली.त्यावर भूर्या रंगाचा कापूस चिकटवला. त्यानंतर त्याने कुठूनशी एक लांssब साखळी आणली.ती प्रथम राजाच्या , मग मंत्र्यांच्या कमरेवर आवळली.
समारंभ एका भव्य सभाग्रुहात होणार होता. त्या सभाग्रुहाच्या मधोमध छतावर सूर्यप्रकाश आत येण्यासाठी विहीरीसारखे तोंड होते.त्या छिद्रातून एक झुंबर लटकत असे . त्यावर मेणबत्त्या लावण्यासाठी नळ्या होत्या . आज मात्र बुटक्याच्या सांगण्यावरून झुंबर काढून टाकण्यात आले होते . टपकणार्या मेणाने पाहुण्यांचे कपडे खराब होतील असे त्याचे म्हणणे होते. भिंतींना लागून ओळीत मशाली लावण्यात आल्या होत्या.
आठही ओरांग-ऊटांग हॉप फ्रॉगच्या सल्ल्यावरून मध्यरात्रीपर्यंत वाट पाहात थांबले . ( मध्यरात्रीपर्यंत सभास्थान पूर्ण भरून गेले असते .)
पण जसा बाराचा ठोका वाजला , आठही जनावरं आरोळ्या ठोकत , गुरकावत सभाग्रुहात पोचली.
सभासदांमध्ये तौबा गोंधळ ऊडाला . अनेक स्त्रिया भितीने थिजल्या . जर राजाने सभाग्रुहातील सर्व बाहेर ठेवायचा आदेश दिला नसता तर कुण्या शूर शिपायाने ओरांग-ऊटांगशी लढण्याची संधी सोडली नसती .
सर्व सभासद दरवाज्याकडे घाई करु लागले . पण राजाने दरवाजे मिटण्याचा हुकूम दिला होता.
मोठ्या शिताफीने किल्ल्या हॉप फ्रॉगने हस्तगत केल्या होत्या.
जेव्हा सभेचा गोंधळ वाढला , प्रत्येक जण आपापला जिव चेंगराचेंगरीपासून वाचवण्याचा प्रयत्न करीत होता , तेव्हा ती साखळी जीला नेहमी झुंबर लटकलेले असे ती हळूहळू खाली येऊ लागली , आणि काहीवेळातच जमिनीला टेकली.
इकडेतिकडे पळून झाल्यावर राजा आणि मंत्री सभाग्रुहाच्या मध्यभागी आले , आणि कुणाला कळायचा आत हॉप फ्रॉगने झुंबराच्या साखळीचे टोक हूकने जोडून टाकले.आणि क्षणभरात झुंबराची साखळी वर खेचून राजा आणि त्याच्या मंत्र्यांना बुटक्याने एकत्र आणले.
आता सभा बरीच सावरली होती.आता गोलाकार बांधल्या गेलेल्या प्राण्यांना पाहून सर्वांनी गडगडाटी हास्य केले.
“त्या प्राण्यांकडं मी बघतो ! " हॉप फ्रॉगचा कर्कश्श आवाज सभाग्रुहात घुमला .“काळजी करू नका ! या साल्या प्राण्यांना मी चांगलाच ओळखतो ! मला जरा त्यांच्या चेहर्याकडेकडे पाहू द्या ."
सरपटत तो भिंतीपाशी गेला आणि तिथून त्याने एक मशाल उचलली . त्याच्या हालचालीत एक गती आली होती , जी पाहून सभासद कोण जाणे का , शहारले .
तो सरपटत सभाग्रुहाच्या मध्यभागी गेला. एक झेप घेऊन त्याने झुंबराची साखळी पकडली आणि तो काही फूट वर चढून राजाच्या डोक्यापर्यंत आला . जानवरांची डोकी पाहण्यासाठी त्याने मशाल खाली आणली . “मी त्यांना लगेच ओळखेन ! " तो पिसाटल्यासारखा रेकला .
सर्व जणं ( माकडांसहीत ) हसण्यात दंग होते तितक्यात साखळी अचानक वर उचलली गेली. पोटावर घट्ट झालेली साखळी सोडवण्याची धडपड करणार्या प्राण्यांच्या तोंडासमोर बुटका मशाल नाचवत राहीला , जणू त्यांना ओळखण्याचा प्रयत्न करीत होता.
अचानक घडलेल्या घटनेमुळे सन्नाटा पसरला. शांततेचा भंग झाला तो एका हळू पण धारधार घर्षणाच्या आवाजाने. तोच आवाज , जो राजाच्या खोलीत आलेला .
तो आवाज हॉपच काढत होता. दातओठ खाणार्या त्याच्या तोंडातून फेस येत होता. त्याचे डोळे द्वेषाने चमकत होते.
बडबडत त्याने राजाच्या केसाळ कोटावर मशाल टेकवली. राजा आणि त्याच्या मंत्र्यांना काही क्षणातच ज्वाळांनी वेढले होते. सर्व बघ्ये घाबरून वर पाहात राहीले . त्या प्राण्यांच्या किंचाळ्या कुणालाच ऐकवत नव्हत्या. जळत्या मेणकापडाचा आणि करपणार्या मांसाचा वास पसरला.
ज्वाळा आता वाढून बुटक्यापर्यंत येऊ लागल्या होत्या.तो माकडासारखा सरसर वर चढला आणि म्हणाला -
“मला कळालं हे कोण आहेत . हा- "
जळणार्या आणि कंठशोष करणार्या राजाकडे त्याने बोट दाखवले .“ एक महान राजा आहे, आणि हे त्याचे तितकेच महान मंत्री. राजा जो एका निरागस मुलीवर हात उचलण्यास बिचकला नाही आणि त्याचे मंत्री जे हसले. आणि मी ? मी केवळ एक गमत्या आहे , आणि ही माझी शेवटची गंमत आहे. "
एवढे बोलून त्याने मशाल राजाच्या डोक्यावर टाकली आणि वरील विवरातून तो नाहीसा झाला.
आठ काळे ,गुलाबी ढिगारे साखळीसोबत झुलताना सभासद भयचकीत होऊन पाहत राहीले.
अशी वदंता आहे की वर ट्रिपेटा तिच्या मित्राची वाट पाहत होती . दोघे स्वदेशाकडे निघाले . त्यांना पुन्हा कोणीही पाहीले नाही.
समाप्त
